Η βιταμίνη D αποτελεί ένα από τα πιο καλά μελετημένα μικροθρεπτικά συστατικά των τελευταίων δεκαετιών, καθώς συμμετέχει σε πλήθος βιολογικών διεργασιών που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου. Αν και είναι ευρέως γνωστή για τη συμβολή της στην υγεία των οστών, η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι η δράση της εκτείνεται πολύ πέρα από αυτό, επηρεάζοντας τη μυϊκή λειτουργία, το ανοσοποιητικό σύστημα και πολλές ακόμη φυσιολογικές λειτουργίες.
Σε αντίθεση με τις περισσότερες βιταμίνες, η βιταμίνη D μπορεί να συντεθεί από τον ίδιο τον οργανισμό μέσω της έκθεσης του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία UVB. Για τον λόγο αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ως «η βιταμίνη του ήλιου». Ωστόσο, παρότι εμφανίζει αυτή τη μοναδική ιδιότητα, η ανεπάρκεια βιταμίνης D αποτελεί ένα από τα συχνότερα διατροφικά προβλήματα παγκοσμίως, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους κάθε ηλικίας.
Στον οδηγό που ακολουθεί θα βρείτε όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζετε σχετικά με τη βιταμίνη D, βασισμένα σε σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα.
Συγκεκριμένα θα αναλύσουμε:
- Τι είναι η βιταμίνη D;
- Πώς παράγεται στον οργανισμό;
- Πρέπει οι υγιείς ενήλικες να λαμβάνουν επιπλέον βιταμίνη D;
- Πρέπει όλοι να ελέγχουν τα επίπεδα βιταμίνης D τους;
- Ποιες ομάδες του πληθυσμού ωφελούνται πραγματικά από τη συμπληρωματική χορήγηση;
Τι είναι η βιταμίνη D;
Παρότι ανήκει στην ομάδα των βιταμινών, η βιταμίνη D διαφέρει σημαντικά από τις υπόλοιπες βιταμίνες. Στην πραγματικότητα, λειτουργεί περισσότερο ως προορμόνη, καθώς μετά τη σύνθεσή της ή την πρόσληψή της μέσω της διατροφής υφίσταται μια σειρά μετατροπών στον οργανισμό μέχρι να αποκτήσει τη βιολογικά ενεργή της μορφή.
Η παραγωγή της ξεκινά στο δέρμα, όπου η υπεριώδης ακτινοβολία UVB μετατρέπει μια πρόδρομη ουσία, τη 7-δεϋδροχοληστερόλη, σε χοληκαλσιφερόλη (βιταμίνη D₃). Στη συνέχεια, η ουσία αυτή μεταφέρεται στο ήπαρ, όπου μετατρέπεται σε 25-υδροξυβιταμίνη D [25(OH)D], τη μορφή που εμφανίζεται και στις εξετάσεις αίματος. Τέλος, στους νεφρούς πραγματοποιείται η δεύτερη υδροξυλίωση, οδηγώντας στον σχηματισμό της καλσιτριόλης [1,25(OH)₂D], της βιολογικά ενεργής μορφής της βιταμίνης D.
Η ενεργή μορφή της βιταμίνης D ασκεί τη δράση της συνδεόμενη με ειδικούς υποδοχείς (Vitamin D Receptors ή αλλιώς VDR) που βρίσκονται σε πολλούς ιστούς του ανθρώπινου σώματος. Η παρουσία αυτών των υποδοχέων εξηγεί γιατί η βιταμίνη D συμμετέχει σε τόσο μεγάλο αριθμό φυσιολογικών λειτουργιών.
Οι δύο βασικές μορφές της βιταμίνης D
Η βιταμίνη D υπάρχει κυρίως σε δύο μορφές:
Βιταμίνη D₂ (Εργοκαλσιφερόλη)
Η βιταμίνη D₂ προέρχεται κυρίως από φυτικές πηγές και ορισμένους μύκητες που έχουν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία. Χρησιμοποιείται και σε ορισμένα εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπληρώματα διατροφής.
Βιταμίνη D₃ (Χοληκαλσιφερόλη)
Η βιταμίνη D₃ παράγεται φυσιολογικά στο δέρμα μετά από έκθεση στον ήλιο και βρίσκεται επίσης σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως τα λιπαρά ψάρια, ο κρόκος αυγού και το μουρουνέλαιο. Η D₃ είναι η μορφή που χρησιμοποιείται συχνότερα στα συμπληρώματα διατροφής, καθώς φαίνεται ότι αυξάνει και διατηρεί αποτελεσματικότερα τα επίπεδα της 25(OH)D στον οργανισμό σε σύγκριση με τη βιταμίνη D₂.
Γιατί θεωρείται περισσότερο ορμόνη παρά βιταμίνη;
Οι περισσότερες βιταμίνες πρέπει να λαμβάνονται αποκλειστικά μέσω της διατροφής, καθώς ο οργανισμός δεν μπορεί να τις συνθέσει σε επαρκείς ποσότητες. Η βιταμίνη D αποτελεί εξαίρεση, καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να την παράγει όταν το δέρμα εκτίθεται στην υπεριώδη ακτινοβολία UVB.
Επιπλέον, η ενεργή μορφή της δρα με τρόπο παρόμοιο με τις στεροειδείς ορμόνες, επηρεάζοντας την έκφραση εκατοντάδων γονιδίων που σχετίζονται με τον μεταβολισμό του ασβεστίου, τη λειτουργία των μυών, την ανοσολογική απόκριση και άλλες φυσιολογικές διεργασίες.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν τη βιταμίνη D ως μια ορμόνη με βιταμινούχο δράση, υπογραμμίζοντας τον ιδιαίτερο βιολογικό της ρόλο.
Χρειάζεται όλοι να λαμβάνουμε συμπληρώματα βιταμίνης D3;
1. Υγιείς ενήλικες ηλικίας κάτω των 75 ετών
Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν συνιστούν τη λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D σε δόσεις που υπερβαίνουν τη Συνιστώμενη Διατροφική Πρόσληψη (RDA) για την πρόληψη ασθενειών σε υγιείς ενήλικες ηλικίας κάτω των 75 ετών.
Τα τρέχοντα επιστημονικά στοιχεία δεν δείχνουν σημαντική μείωση σε:
- καρδιαγγειακές παθήσεις
- κατάγματα,
- διαβήτη,
- θνησιμότητα,
- λοιμώξεις,
όταν υγιείς ενήλικες λαμβάνουν συστηματικά υψηλότερες δόσεις βιταμίνης D.
2. Παιδιά και έφηβοι (1 – 18 ετών)
Πολλοί ειδικοί προτείνουν την συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D3 σε άτομα αυτών των ηλικιών καθώς:
- προλαμβάνει τη διατροφική ραχίτιδα, και
- ενδέχεται να συμβάλει στη μείωση των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος.
3. Ενήλικες ≥ 75 ετών
Οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν τη συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D, καθώς έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να μειώσει τη συνολική θνησιμότητα στους ηλικιωμένους.
Αυτή η ομάδα πληθυσμού φαίνεται να αποκομίζει μεγαλύτερο όφελος από τη συμπληρωματική λήψη βιταμίνης D σε σύγκριση με τους νεότερους ενήλικες.
4. Εγκυμοσύνη
Κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, οι γυναίκες ενδέχεται να ωφεληθούν από την συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D, καθώς φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο:
- προεκλαμψίας,
- πρόωρου τοκετού,
- μικρών βρεφών για την ηλικία κύησης τους, και
- νεογνική θνησιμότητα.
Τα ευρήματα αυτά προέρχονται κυρίως από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.
5. Ενήλικες με προδιαβήτη
Η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D μπορεί να μειώσει την εξέλιξη του προδιαβήτη σε διαβήτη τύπου 2.
Εξετάσεις για την ανίχνευση των επιπέδων βιταμίνης D
Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν συνιστούν τη συστηματική εξέταση των επιπέδων 25(OH)D σε υγιή άτομα.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο προληπτικός έλεγχος σε υγιείς πληθυσμούς βελτιώνει την υγεία.
Καθημερινή λήψη έναντι συμπληρωματικής χορήγησης υψηλών δόσεων
Για άτομα που χρειάζεται να λάβουν συμπληρωματικά βιταμίνη D (ιδίως οι ηλικιωμένοι), οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν καθημερινή λήψη βιταμίνης D αντί για μεγάλες διαλείπουσες δοσολογίες (εβδομαδιαίες, μηνιαίες ή ετήσιες υπερδοσολογίες).
Σε ορισμένες μελέτες, τα σχήματα που ακολουθούν διαλείπουσα χορήγηση υψηλών δόσεων βιταμίνης D έχουν συσχετιστεί με ανεπιθύμητα αποτελέσματα, όπως την εμφάνιση συχνών πτώσεων και καταγμάτων σε ηλικιωμένους.
Βιβλιογραφία
https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional